KIM JESTEŚMY REDAKCJA MARKETING DYSTRYBUCJA OGŁOSZENIA LISTY DO REDAKCJI KONTAKT 17 grudzień 2018
E-WYDANIE
PUBLICYSTYKA
REPORTAŻ
LUDZIE I MIEJSCA
TAKIE CZASY
CZAS PRZESZŁY
CZAS TO PIENIĄDZ
DRUGI BRZEG
CZAS NA WYSPIE
AKTUALNOŚCI
ARTFUL FACE
PAN ZENOBIUSZ
FAWLEY COURT
REWERS
DOBRE, BO POLSKIE
SYLWETKI
LONDYN W SUBIEKTYWIE
OPOWIADANIA LONDYŃSKIE
ROZMOWA
LISTY DO REDAKCJI
KULTURA
RECENZJA
SYLWETKI
ROZMOWA
CO SIĘ DZIEJE
FELIETONY
KRYSTYNA CYWIŃSKA
ANDRZEJ LICHOTA
WACŁAW LEWANDOWSKI
GRZEGORZ MAŁKIEWICZ
V.VALDI
SPORT
AKTUALNOŚCI
RELACJA
ROZMOWA
FELIETON
GALERIA
PODRÓŻE
PO LONDYNIE
PO WYSPIE
POLSKIE DROGI
PO ŚWIECIE
W CZASIE I PRZESTRZENI
CZAS NA RELAKS
ZDROWIE POLECAMY
NA ŁAWECZCE
MANIA GOTOWANIA
KRZYŻÓWKA
KRONIKA ABSURDU
NA KOŃCU JĘZYKA
TO I OWO
ARTERIA
ARTYŚCI
GALERIA
EWA OBROCHTA
BASIA LAUTMAN
BEATA KOZŁOWSKA
WOJCIECH SOBCZYŃSKI
RYSZARD SZYDŁO
PAWEŁ KORDACZKA
MARIA KALETA
MAREK BORYSEWICZ
KRZYSZTOF MALSKI
KONRAD GRABOWSKI
JUSTYNA KABAŁA
IWONA ZAJĄC
ELZBIETA PIEKACZ
ELZBIETA CHOJAK
ELA CIECIERSKA
CAROLINA KHOURI
ANIA PIENIĄŻEK
AGNIESZKA KOWAL
A.HANDZEL-KORDACZKA
ANDRZEJ KRAUZE
ANDRZEJ LICHOTA
DAMIAN CHROBAK
GRZEGORZ LEPIARZ
SŁAWEK BLATTON
ANDRZEJ MARIA BORKOWSKI
PAWEŁ WĄSEK
MARCIN DUDEK
JOANNA SZWEJ-HAWKIN
DANUTA SOŁOWIEJ
TOMASZ STANDO
AGNIESZKA STANDO
OLGA SIEŃKO
FOTOREPORTAŻ
AGATA HAMILTON
JOANNA CIECHANOWSKA




Chałtura w twardej oprawie
2009.09.26 / Alina Siomkajło
TAGI:
Share |
Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii (w tym tekście: Encyklopedia) to maraton przez wszystkie tereny polskiego osiedlenia poza Krajem od czasów najdawniejszych do nam współczesnych. Wybór spraw i Polaków pozostających poza granicami Kraju – spośród milionów. Prace nad kompendium (5 tomów, ok. 5000 haseł, 3800 ilustracji) prowadzono w Zakładzie Badań Narodowościowych PAN w Poznaniu pod jednoosobową redakcją prof. Kazimierza Dopierały przy współudziale około 120 autorów z krajowych i emigracyjno-polonijnych środowisk świata. Przyjrzyjmy się realizacji ze szczególnym wglądem w jej zakres brytyjski.

Beczka miodu i łyżka dziegciu
– to jedna jak dotąd znana recenzja – Wojciecha Podgórskiego („Tydzień Polski” 2007, nr 14), fragmentarycznie oceniająca tę nadto odważną inicjatywę. Profesor odnotowuje zaniedbania Encyklopedii wobec postaci i dorobku polskich skupisk etnicznych na bliżej mu znanych terenach: Litwy, Ukrainy, czeskiego Zaolzia, Czechosłowacji, Francji, Walii i Szkocji. (Listę „szkockich” przeoczeń uzupełnijmy nazwiskiem ks. Mariana Łękawy – rektora tamtejszej Polskiej Misji Katolickiej, wykaz litewskich i białoruskich – hasłem Polska Macierz Szkolna na Litwie i Białorusi.)

Zauważa recenzent wyłączenie Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie poza nawias informatora. – Emigracyjnego i polonijnego obywatelstwa Encyklopedia odmawia formacjom wojskowym, masowej fali wychodźców kampanii wrześniowej 1939 i II wojny światowej. Zabieg ten historyk, redaktor kompendium, tłumaczy stawaniem się wojskowych oraz ich rodzin emigrantami dopiero w wyniku jałtańskich przesunięć granic Rzeczypospolitej, po demobilizacji i rezygnacji z powrotu do PRL. Służbę wojskową uznaje za okres pozbawiony możliwości dobrowolnego wyboru. Nie szukajmy wiec w Encyklopedii haseł: Wojsko Polskie we Francji, Armia Polska na Wschodzie, Pierwszy Korpus Polski, Drugi Korpus Polski, „Cichociemni”... Ale na przekór spekulatywnej „zasadzie” znajdziemy w niej: Bliski i Środkowy Wschód, ewakuacja ludności polskiej z ZSRR w okresie II wojny światowej; Bliski i Środkowy Wschód, oświata polska w okresie II wojny światowej.

Wśród haseł dotyczących Polaków na Wschodzie nieprzeciętną lukę, tym bardziej widoczną że istnieje w leksykonie hasło Kazachstan, stanowi brak artykułu przeglądowego Polska Syberia – uchybienie niewybaczalne.

Zamiar stworzenia podobnego opracowania
pojawiał się wcześniej. Nie doczekał się jednak realizacji w Rzeczypospolitej okresu międzywojennego. Trudno sobie wyobrazić, by mógł dojść do skutku w PRL pod nadzorem cenzury, czy w warunkach drugiego obiegu. Także w środowiskach emigracyjnych nie udało się stworzyć kompletnego informatora polskiej emigracji i Polonii świata. Pełniejsze odreagowanie na „żelazną kurtynę” między emigracją a reżimowymi władzami mogło się dokonać dopiero na fali przełomu politycznego 1989. – Polonię zagraniczną w świadomości krajowego czytelnika reaktywują odtąd konferencje, indywidualne i zbiorowe opracowania, fragmentaryczne leksykony. Pokwitowania tych dokonań, zabrakło w Słowie do Czytelnika, z którego w zamian wyłania się Redaktor głęboko przekonany, iż tą Encyklopedią rozpoczyna pewien etap w badaniach dotyczących emigracji z ziem polskich. – „Pewien etap” rozpoczynało każde z licznych opracowań.

Podstawowa terminologia
Nie wdając się w kwestię poprawności fundamentalnych dla Encyklopedi polskiej emigracji i Polonii artykułów hasłowych: Emigracja, Polonia, usciślijmy je na doraźny użytek. – W sferę zjawisk danych terminów prowadzą bardziej lub mniej jednoznaczne odmiany określeń: „wychodźstwo” (słownikowe znaczenie „emigracji”), „uchodźstwo” (potocznie wymienne z „wychodźstwem”), także: banicja, diaspora polska, osadnictwo polskie, środowiska polskie poza Krajem. Pojęciem „wychodźstwa” zwykło się obejmować tych Polaków, którzy w ciągu wieków, zwłaszcza po XVIII i XIX-wiecznych powstaniach czy podczas wojen i okupacji, z różnych przyczyn, oprócz własnej woli, zmuszeni byli do opuszczenia ojczyzny, osiedlali się w obcych krajach, najczęściej tworząc emigrację niepodległościową. Do „uchodźców” zalicza się tych, którzy uchodząc z własnego kraju przed represjami (politycznymi, religijnymi) powiększali emigracyjną, głównie niepodległościową diasporę. Przez „Polonię” – w węższym znaczeniu i umownie rozumie się potomne pokolenia „wychodźców”, zatem urodzonych i mieszkających poza granicami Polski a zakorzenionych w polskim pochodzeniu, bez względu na posiadane przez nich obywatelstwo, tradycje narodowe czy znajomość j. polskiego. W szerszej konotacji:„Polonia zagraniczna” to ogół Polaków i osób przyznających się do polskiego pochodzenia, żyjących poza granicami Polski. Redaktor abstrahuje – i słusznie – od międzynarodowej adaptacji znaczenia „Polonia” o najszerszym zasięgu: Polska oraz ogół Polaków krajowych i zagranicznych.

Kto był pierwszym polskim emigrantem
ze zdarzenia politycznego? Przypuśćmy, że był nim Bolesław Śmiały, ale w prowadzonej przez wieki i kontynenty Encyklopedii o władcy, który razem z synem musiał uchodzić z własnego kraju na Węgry i zmarł po dwu latach na obczyźnie, próżno by szukać wzmianki. Co więcej, o poświęceniu Śmiałemu hasła w tej Encyklopedii i mowy być nie mogło i z tego względu, że status emigranta określa w niej absurdalne ustalenie: emigrantem lub polonijnym potomkiem jest się wtedy, gdy pozostaje się poza krajem około 10. lat (Słowo do Czytelnika). Dowcipni nadal mogą więc pierwszego emigranta upatrywać na księżycu w polskim Fauście – Mistrzu Twardowskim. I każdy, kto wybrał zagranicę ze względu na związek małżeński albo business, będzie prawdziwszym emigrantem niż wyrugowany z kraju i z leksykonu, król-banita. Miarka 10. lat nie jest zresztą w tym leksykonie konsekwentnie przykładana ani do emigracji politycznych, ani ekonomicznych. Gdyby Redaktor pamiętał o niej, w słowniku nie znalazłoby się wiele postaci o krótszym stażu emigracyjnym. Dlaczego zresztą ta nielogiczna zasada miałaby obejmować tylko osoby?

Urodzaj kategorii błędów narzuca się uwadze od pierwszego wejrzenia w Encyklopedię: wyraźny niedostatek redakcyjnego panowania nad materiałem, mnóstwo i różnorodność przeoczeń, astronomiczna ilość potknięć rzeczowych, stylistycznego niechlujstwa, pomyłek i zaniedbań.

Próbka brakujących haseł osobowych
Do kompendium nie dostali się, m.in.: Badeni Jan (Mulmesbury Wilts) – lotnik, prezes Fundacji z Brzezia Lanckorońskich; Filipowicz Tadeusz (Hove Sussex) – dyrektor drukarni Caldra House i Polskiej Fundacji Kulturalnej; Giedroyć Michał (Oxford) –autor wielu publikacji historycznych; z Londynu: Bobka Lesław – literat, autor melodramatu Kawulka i wspomnień Szczęsna [Michałowska] w krajobrazie; Borowicz Tadeusz – w latach 1952-1968 naczelny redaktor „Gazety Niedzielnej”; Budzyński Wiktor – aktor, reżyser, autor piosenek i sztuk dramatycznych, człowiek radia; Cywińska Krystyna – współpracownik polskiej rozgłośni Radia BBC, felietonistka; Karsov Nina – autorka, tłumacz, edytor Dzieł Józefa Mackiewicza; Krok-Paszkowski Jan – dziennikarz i powieściopisarz, redaktor Rozgłośni Polskiej RWE, szef Sekcji Polskiej BBC; Kulczycki Jerzy – zasłużony wydawca i księgarz; Lachman Irena – profesor filozofii, autorka książek: Teoria śmierci cieplnej wszechświata, O kierunku upływu czasu, Poincaré, Zygmunt Zawirski – his life and work; Lohman Jacek – profesor studiów muzealnych, dyrektor Museum of London; Martin Halina – autorka książek o Szarych Szeregach, o Kobietach w Armii Krajowej i wspomnień; Muszkowski Krzysztof – prawnik, lotnik, autor sześciu wyborów szkiców emigracyjnych; Niemojowska Maria Danuta – autorka: Zapisy zmierzchu. Symboliści angielscy i ich romantyczny rodowod, Pochwała utopii. Szkice historyczno-literackie, tłumaczka Szkiców krytycznych Thomasa S. Eliota; Rudnicki Klemens – generał; Sądek Feliks Napoleon – prozaik, autor scenariuszy filmowych, publicysta, felietonista RWE; Słowińska Irena – księgarz i wydawca, współpracownik Olechnowicza i Kulczyckiego; Sulik Bolesław – syn gen. Sulika-Sarnowskiego Nikodema, współautor książki Polacy w W. Brytanii; Szkuta Magdalena – kurator Polish and Baltic Collections w British Library; Szechter Szymon – pisarz i publicysta, sowietolog, współtwórca z Niną Karsov wydawnictwa Kontra; Taborska Halina – profesor historii sztuki, prorektor PUNO.

Nie zostali zauważeni dwaj światowej sławy współcześni nam londyńscy profesorowie medycyny: Frąckowiak Ryszard – neurolog, oraz Sikora Karol – onkolog; ani praktykujący niegdyś oryginalni uzdrowiciele: ks. Głażewski Antoni ze Stover i Sikorzyna Waleria z Londynu.

Nie dostali się do Encyklopedii zasłużeni na wielu polach – w wojsku i dla emigracji księża: Chowaniec Ernest, Janicki Andrzej, Królikowski Lucjan Zbigniew, wymieniony już Łękawa Marian, Onyszkiewicz Andrzej Juliusz Jacyna, Sołowiej Kazimierz, Staniszewski Władysław, Tyczkowski Franciszek. Nie weszli do kompendium słynni z tego, że wybrali wolność komuniści PRL: Lisiecka Alicja – zabłąkana w Londynie literatka, która w 1969 legitymację partyjną i „Nową Kulturę” wymieniła na Wolną Europę; Strzyżewski Tomasz – były cenzor, którego materiały dały podstawę wydania głośnej Czarnej księgi cenzury (t. 1 -1977, t. 2 - 1978); Światło Józef – zbiegły z PRL pułkownik Urzędu Bezpieczeństwa, przeprowadzone z nim wywiady złożyły się na książkę Zbigniewa J. Błażyńskiego Mówi Józef Światło. Nie znajdzie czytelnik w tej Encyklopedii haseł nazwiskowych wielu pisarzy, którzy z nieprzymuszonego wyboru, czy też pod naciskiem emigracyjnych akcji prześladowczych, po długich, względnie po kilku latach statusu emigracyjnego powrócili do Polski.

Redaktor wyraźnie nie kierował się w opracowaniu doniosłością zasług postaci, toteż łatwo zauważalne są objętościowe dysproporcje artykułów osobowych: ileż to podrzędniejszych postaci (nazwisk nie wymienię) uwiecznionych zostało nader obszernymi artykułami, w których wymieniane są nawet szkoły podstawowe, odznaczenia harcerskimi ćwiekami, skrupulatnie odnotowywana bywa ich konferencyjna turystyka... Natomiast wielu znakomitym, np. uczonym (np. Stanisławowi Barańczakowi), poświęcono niewspółmiernie skąpe informacje. Liczne hasła (m.in. Chodakowski Jan, Sukiennicki Wiktor, Wierzbicka Anna) zubożone zostały przejęciem na żywo bądź opracowaniem tylko na podstawie informatorów uniwersalnych, tak jakby szerzej nie pisano o zasłużonych. Podobnie nadużywane jest ankietowe Archiwum Redakcji Ilustrowanego słownika biograficznego Polonii świata, stworzone przez Agatę i Zbigniewa A. Judyckich – trudne do zweryfikowania gotowe materiały prywatne nie zawsze stanowią wiarygodne źródło.

Do rejestracji
ograniczone zostały hasła dotyczące licznych periodyków, w których za źródłową podstawę posłużyły jedynie katalogi i bibliografie czasopism. Należy do nich pismo rządowe RP na wychodźstwie „Rzeczpospolita Polska”. Celuje w tym zabiegu Redaktor jako autor haseł.

Wyłącznie rejestracyjnym odnotowaniem dla specjalnej Encyklopedii charakteryzują się także hasła zaczerpnięte z materiałów Departamentu Polonii warszawskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, np.: Sierra Leone, Sri Lanka, Wietnam; ale też hasła-noty problemowe: Reemigracja – powrót do dawnego miejsca zamieszkania, przeciwieństwo > emigracji. To wszystko i ani słowa na temat polskich reemigracji (czy były takie?), ponadto – nieobecność hasła Repatriacja.

Nie wprowadzono do Encyklopedii szeregu emigracyjnych czasopism, m.in. periodyków polskiego Londynu: „Arena”, „Biuletyn Socjalisty”, „Czyn Katolicki”, „Gazeta Niedzielna”, „Głos emigracji”, „Polemiki”, „Topolskiʾs Chronicle”, „Życie Akademickie” – dodatek do tygodnika „Życie”, „Kontynenty”, „Krytyka. Kwartalnik Polityczny”, emigracyjna reedycja (1978-1987) kwartalnika ukazującego się podziemnie w Kraju, „Na Antenie” – pismo polskiej rozgłośni RWE, z uwagi na polonika zamieszczane w piśmie – „Zapis”, najpierw poza cenzurą wydawany w Warszawie i przedrukowywany (1977-1981) przez nadal prosperujący londyński „Index on Censorship”… Nie zauważono licznych wydawnictw i księgarni londyńskich: Bolesław Świderski, Kontra; Orbis Books. Pominięte zostały znaczniejsze emigracyjne zespoły artystyczne. Można je było opracować przynajmniej w haśle zbiorczym.

Nie dowiemy się z Encyklopedii, że istniały w Londynie: Dom Pisarza (1947-1971), Polski PEN-Club na Obczyźnie, Stowarzyszenie Polskich Pisarzy, Gmina Polska Londyn-Południe, Gmina Polska Zachodniego Londynu, Grabowski Gallery, Polska YMCA. – Przy jakiej ulicy (pośród ok. 95 000 ulic metropolii) znajduje się POSK, ani że istnieje Fundacja Przyszłości POSK-u – brak takiego hasła i żadnej informacji z tego podwórka w artykule Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny. Zaginęły „Zamek” oraz „Eaton Place” – symboliczne nazwy siedziby Rządu RP w Londynie – i ani echa o tychże (mimo zdjęcia budynku przy nienazwanej ulicy) w artykule Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Zapodziała się pośród haseł w porządku alfabetycznym Polska Misja Katolicka w Anglii i Walii (jak domyśleć się, że odsyłacz do Misji w hasłach zbiorowych zaistnieje wewnątrz mylącego artykułu Devonia) oraz Polska Misja Katolicka w Szkocji. Nie ma śladu po polskim Mabledon Park Hospital dla psychicznie chorych.

Lawina omyłek i błędów rzeczowych
– zniekształcenia, powielenia, przekłamania, skłócenia z gramatyką języka polskiego i z leksykograficzną zwiezłością w większości haseł.

– Wierutnie błędne informacje w haśle Muzeum Adama Mickiewicza w Paryżu: Zostało (1955) przeniesione do Polski. Wchodzi w skład Muzeum im. Adama Mickiewicza w Warszawie i ubóstwo źródeł.– „Pamiętnik Literacki”, czasopismo Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, to nie „periodyk naukowy” (pomylono chyba z krajowym „Pamiętnikiem Literackim”), ponadto Józef Garliński był redaktorem naczelnym pisma od 1976 a nie od 2002 roku…

Jesteśmy przy datach: II Korpus Polski w Besarabii włączony (marzec 1981) w skład II Brygady Legionów (zob. Korpusy Polskie w Rosji),– Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia utworzony w 19462, – chaotycznie podane daty w haśle „Merkuriusz Polski”, – Mękarska-Kozłowska Barbara: wg autora hasła nie ustalono daty urodzenia, a podaje ją (26 czerwca 1926) słownik biobibliograficzny Współcześni polscy pisarze i badacze literatury. Częsty brak daty powodowany jest nieaktualizowaniem haseł, nie dowiemy się z Encyklopedii, kiedy np. ks. Peszkowski-Jastrzębiec Zdzisław powrócił z emigracji do Polski.

Niektóre hasła: Stowarzyszenie Kombatantów w Wielkiej Brytanii i Federacja Światowa Stowarzyszenia Kombatantów nie zostały rozpodobnione. To samo dzieje się w tekstach Łątka Janusz i Wawel (polska księgarnia w Kolonii): w haśle osobowym znikomo o Łątce, przewaga informacji o księgarni, ponadto pominięcie wzajemnych odsyłaczy w jednym i drugim haśle. Podobnie mają się do siebie teksty Devonia i Polska Misja Katolicka w Anglii i Walii…

Weźmy na warsztat jedno hasło osobowe pod względem rzeczowym – Świderski Bolesław, znany wydawca londyński. Zmieniony tytuł opublikowanej przez niego książki Władysława Pobóg-Malinowskiego Najnowsza historia polityczna Polski 1864-1945 – w Encyklopedii mylnie: Najnowsza historia Polski (1961-67). Hasło nie wykazuje rozeznania w kwestii współpracy Świderskiego (pseud. Nord) z agenturą PRL. Autorowi i Redaktorowi hasła nic nie mówi fakt pochowania w 1969 na „cmentarzu wojskowym” na Powązkach emigranta zmarłego w Londynie. Czytamy: został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim [Orderu] Odrodzenia Polski – nie uświadamiają, iż nadanie otrzymał od władz PRL. Co więcej z podsumowania, jak na ironię dowiadujemy się, że redaktor „Kroniki” obiektywnie przedstawiał wydarzenia krajowe, dodajmy więc: szczepiąc w polskim Londynie pochwałę komunizmu.

Braki i niekonsekwencje w stosowaniu odsyłacza (>) występują w Encyklopedii w stopniu nieprzeciętnie masowym, a zastosowane charakteryzuje „pomieszanie z poplątaniem”. Oto przygodne, banalne tylko dla laika, przykłady:

- Encyklopedię zamyka aneks zatytułowany Noty biograficzne autorów haseł […] z podziałem owych autorów na trzy części: A – wywodzących się z polskiej emigracji lub Polonii, którzy napisali opracowania w trakcie jej [Encyklopedii] ukazywania się; B – nie będącymi [sic!] Polakami ani osobami polskiego pochodzenia; C – mieszkających w Polsce i informacje o instytucjach naukowych polskich, zajmujących się zagadnieniami emigracji polskiej i Polonii. W aneksie brakuje wyjaśnienia, iż autorzy pochodzenia emigracyjno-polonijnego, którzy zdążyli wejść do poszczególnych tomów przed tychże opublikowaniem występują w porządku alfabetycznym tomów, natomiast krajowi na końcu Encyklopedii. Podana w rozproszeniu na s. 19, t. 1. informacja o tym zaszeregowaiu nie jest wystarczająca i czytelnik nie uniknie poszukiwań wielu autorów haseł, do których biogramów brakuje odsyłaczowych haseł także w aneksie. I odwrotnie: w t.1, w ciągu alfabetycznym nie ma odsyłaczowego hasła Archiwum Emigracji UMK, kierującego do działu Not biograficznych autorów. Pożądany odsyłacz znalazł się dopiero w owych Notach w haśle Supruniuk;

– brak pseudonimów z odsyłaczami do nazwisk właściwych, np.: Hostowiec Paweł > Stempowski Jerzy,; Małecki Leon > Biliński Józef Maria;

– w haśle Fawley Court jest odsyłacz do „Kolegium oo. Marianów”, ale nie ma artykułu pod takim tytułem; podobnie jest w haśle Wielka Brytania, wydawnictwa emigracyjne: znajduje się tam odesłanie do artykułu Veritas (którego nie ma w Encyklopedii), a powinno kierować do Katolickiego Ośrodka Wydawniczego „Veritas”; w tekście „Żołnierz Polski” mylący odsyłacz do nieistniejącego hasła Związek Wojskowych Polaków Frontu Zachodniego;
– bez odsyłacza w układzie alfabetycznym, kto znajdzie informację o Instytucie Polskiej Akcji Katolickiej pośród haseł zbiorowych Wielka Brytania; i odwrotnie: dlaczego dotyczący Wielkiej Brytanii artykuł Cenzura znalazł się wśród haseł w porządku alfabetycznym?

Jakże uciesznie brzmi tłumaczenie się Redaktora: ze względu na spójność artykułów, które byłyby rozrywane, z nieprawdopodobnie skąpego i obłędnego systemu odsyłaczy.

Obsesyjny błąd „byłkania”
czyli nagminne stosowanie form czasownikowych „być”, „odbyć się” itp., mówiące zazwyczaj o słownikowym ograniczeniu piszącego, o niewydolności stylistycznej, o braku umiejętności posługiwania się zdaniem rownoważnikowo-eliptycznym. Grzeszą byłkaniem urągające różnym zakresom poprawności: Słowo do Czytelnika, artykuł Emigracja polityczna, hasła: Mycielska Jolanta M.G., Błażyński Zbigniew, Jerzy; Garliński Józef; „Wiadomości”. Banalnymi i rozpychającymi teksty uwagami usiane zostały Noty biograficzne Autorów.

Materiał ilustracyjny niby bogaty, ale powtarzają się te same zdjęcia i często zdarza się nieporadne opisanie ilustracji.

Uchylający się nawet od naukowo-obiektywnego wartościowania (próby wartościowania powstających zjawisk wśród emigracji polskiej i Polonii były konsekwentnie eliminowane, t. 1, s. 20), bierny wobec mnóstwa różnego rodzaju błędów merytorycznych (w tym ideologicznych) Redaktor – pierwsza i ostatnia instancja Encyklopedii, odpowiedzialny jest za nie, chyba bardziej, niż autorzy hasłowych tekstów. Zbrojąc Encyklopedię w Słowie do Czytelnika w przezorną „pomysłowość”: Każde hasło zostało podpisane imieniem i nazwiskiem, co wiąże się z odpowiedzialnością Autora za treść opracowania, zarazem „psotnie” ingeruje w autorskie artykuły. – Stwierdzenie łatwo poprzeć licznymi przykładami, ale „Nowy Czas” sroży się na obszerniejsze omówienie.

Wszystko ma swoje granice
Wprawdzie encyklopedia to gatunek piśmiennictwa przewidujący większą dopuszczalność błędu, niż inne rodzaje opracowań, ale w omawianym kompendium granice przyzwoitości zostały przekroczone pod każdym względem i ponad wszelką miarę. I „niespodzianki” przytłaczają użytkownika Encyklopedii chyba nie mniej, niż Redaktora przygniótł ciężar encyklopedycznych prac. Słabo radzącego sobie ze słowem pisanym Kazimierza Dopierałę zawiodła wyobraźnia leksykograficzna, brak krytycznego stosunku do przekazywanego materiału i wyjątkowo silne przywiązanie do własnych możliwości.

Pośród tysięcy tekstów innego autorstwa znajduje się w tym kompendium około stu artykułów w moim opracowaniu – kropla w morzu tekstów pozostałych autorów. Znam jednak rzecz z kuchni redakcyjnej: u początków pracy zabrakło puszczenia w obieg dyskusyjny wstępnej listy przewidywanych haseł, zabrakło zespołu odpowiedzialnego za poszczególne dziedziny prezentowanej wiedzy i poprawne wykonanie przedsięwzięcia. Trud, który powinien być rozłożony na dziesiątki lat, na wielu wytrawnych redaktorów, często na trafniej dobranych profesjonalistów ze świata nauki – został zaprzepaszczony.

Jak przy tak zaskakującej ilości rzeczowych niedoborów, mnóstwa nieoryginalnych haseł, nieporozumień, luk, pomyłek, nieprzejrzystości układu, stylistycznych nieporadności, niedopracowania (słowem – partactwa, o które potykamy się w Encyklopedii co krok) Redaktor i Wydawca wyobrażają sobie drugie jej wydanie? To co oglądamy, nie wróży twórcom leksykonu pomyślniejszego wyprowadzenia dzieła własnymi siłami na lepsze drogi. I niech raczej zbyt nieświadomie, lekkomyślnie i optymistycznie, nie obiecują jego reedycji.

Mimo że jakość artykułów hasłowych wielu autorów bezwzględnie zasługiwałaby na uznanie, kompendium nie sprostało wymaganemu poziomowi. Sporządzona ze świadomością naukowej odpowiedzialności Encyklopedia polskiej emigracji i Poloni byłaby bezspornie osiągnięciem ustanawiającym nowy etap badań i rozwoju zjawiska.


Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, red. Kazimierz Dopierała, t. I-V, Toruń: Oficyna Wydawnicza Kucharski, t. I-II 2003, t. III 2004, T. IV-V 2005.

Dodaj komentarz:
Autor:
Wpisz hasło z obrazka: (małymi literami)


REKLAMA
PODCASTY
...zobacz inne podcasty
ARTERIA
...zobacz archiwum Arterii
REKLAMA
ENGLISH PAGE
...zobacz inne artykuły
ANKIETA
Czy wyjeżdźasz na wakacje do Polski?
liczba głosów: 29912
Tak

24807
83%
Nie

5105
17%
...zobacz archiwum ankiet
WYSZUKIWANE TAGI

Polsport |adwokat rozbój warszawa | śruby kwasoodporne | ostroga piętowa wodzisław | transport węgiel Rydułtowy | terapeuta Cieszyn
prawnik Radlin | kotwy nierdzewne | okna Rybnik | artykuły żeglarskie | zakupy ze stylistą śląsk