KIM JESTEŚMY REDAKCJA MARKETING DYSTRYBUCJA OGŁOSZENIA LISTY DO REDAKCJI KONTAKT 14 grudzień 2018
E-WYDANIE
PUBLICYSTYKA
REPORTAŻ
LUDZIE I MIEJSCA
TAKIE CZASY
CZAS PRZESZŁY
CZAS TO PIENIĄDZ
DRUGI BRZEG
CZAS NA WYSPIE
AKTUALNOŚCI
ARTFUL FACE
PAN ZENOBIUSZ
FAWLEY COURT
REWERS
DOBRE, BO POLSKIE
SYLWETKI
LONDYN W SUBIEKTYWIE
OPOWIADANIA LONDYŃSKIE
ROZMOWA
LISTY DO REDAKCJI
KULTURA
RECENZJA
SYLWETKI
ROZMOWA
CO SIĘ DZIEJE
FELIETONY
KRYSTYNA CYWIŃSKA
ANDRZEJ LICHOTA
WACŁAW LEWANDOWSKI
GRZEGORZ MAŁKIEWICZ
V.VALDI
SPORT
AKTUALNOŚCI
RELACJA
ROZMOWA
FELIETON
GALERIA
PODRÓŻE
PO LONDYNIE
PO WYSPIE
POLSKIE DROGI
PO ŚWIECIE
W CZASIE I PRZESTRZENI
CZAS NA RELAKS
ZDROWIE POLECAMY
NA ŁAWECZCE
MANIA GOTOWANIA
KRZYŻÓWKA
KRONIKA ABSURDU
NA KOŃCU JĘZYKA
TO I OWO
ARTERIA
ARTYŚCI
GALERIA
EWA OBROCHTA
BASIA LAUTMAN
BEATA KOZŁOWSKA
WOJCIECH SOBCZYŃSKI
RYSZARD SZYDŁO
PAWEŁ KORDACZKA
MARIA KALETA
MAREK BORYSEWICZ
KRZYSZTOF MALSKI
KONRAD GRABOWSKI
JUSTYNA KABAŁA
IWONA ZAJĄC
ELZBIETA PIEKACZ
ELZBIETA CHOJAK
ELA CIECIERSKA
CAROLINA KHOURI
ANIA PIENIĄŻEK
AGNIESZKA KOWAL
A.HANDZEL-KORDACZKA
ANDRZEJ KRAUZE
ANDRZEJ LICHOTA
DAMIAN CHROBAK
GRZEGORZ LEPIARZ
SŁAWEK BLATTON
ANDRZEJ MARIA BORKOWSKI
PAWEŁ WĄSEK
MARCIN DUDEK
JOANNA SZWEJ-HAWKIN
DANUTA SOŁOWIEJ
TOMASZ STANDO
AGNIESZKA STANDO
OLGA SIEŃKO
FOTOREPORTAŻ
AGATA HAMILTON
JOANNA CIECHANOWSKA




JASNA POLANA
2010.04.06 / Maja Elżbieta Cybulska
TAGI:
Share |
Stary człowiek opuszcza swój dom i umiera na jakiejś zabitej deskami stacyjce. Tym człowiekiem jest najbardziej znany i kontrowersyjny, przynajmniej pod koniec życia, pisarz Lew Tołstoj. W następstwie tej śmierci Astapowo, nikomu nieznana dziura w guberni riazańskiej, zaczyna coś znaczyć na literackiej mapie. Awans jest zupełnie nieoczekiwany, ale zgonu autora Wojny i pokoju należało się spodziewać.

W filmie The Last Station chmara dziennikarzy i wielbicieli kręci się wokół budyneczku, w którym uciekinier z Jasnej Polany doprowadza swój żywot do kresu. Jest rok 1910 i komentatorzy gazet tylko czekają na ogłoszenie światu wiadomości o śmierci pisarza na odludziu.
Wiele dekad później Jay Parini zwiedzał antykwariaty w Neapolu, w których znalazł zapiski Walentyna Bułhakowa, ostatniego sekretarza Lwa Tołstoja, rozmaite materiały pozostawione przez jego żonę, dzieci, lekarza, wielbicieli i „złe duchy”, na przykład Czertkowa. Na ich podstawie napisał The Last Station: A Novel of Tolstoy’s Last Year wydaną w Nowym Jorku w 1991 roku. Właśnie na tej powieści opiera się film. Autor konstruuje coś w rodzaju wielogłosu na temat wypadków w Jasnej Polanie poprzedzających ostatnie chwile Tołstoja. Korzysta również z fragmentów prozy, notatek i listów pisarza. Ich adresatami byli m.in. G. B. Shaw i Gandhi. Dwa miesiące przed śmiercią Tołstoj napisał do Gandhiego słynny list o niestosowaniu przemocy w walce ze złem. Została tam wyłożona jego filozofia.
W ostatnim okresie swego życia Tołstoj propagował idee samodoskonalenia moralnego i wiary w Boga. Odrzucił organizację państwową i kościelną, ceniąc jedynie ewangeliczne zasady postępowania. Przykładu stosunków międzyludzkich doszukiwał się w pierwotnych gminach chrześcijańskich, których kontynuacją miała być rosyjska patriarchalna wspólnota chłopska. W imię tych ideałów odrzucił wygody, potępił luksus i grzeszną egzystencję, którą wiódł za młodu. Przyznanie się do popełnionych win, naprawienie wyrządzonej krzywdy, nakaz postępowania zgodnie ze wskazówkami ewangelii, choć nie prawosławnej cerkwi, która kłamie i otumania ludzi, są tematami powieści Zmartwychwstanie. Zawarta jest w niej również krytyka sądownictwa i władzy świeckiej, której efektem jest panująca w społeczeństwie przemoc: „Jakim prawem jedni ludzie zamykają, męczą, wywożą, chłoszczą i zabijają innych ludzi” – pyta niepogodzony z tym stanem rzeczy Tołstoj.
Trudno nie darzyć szacunkiem poglądów pisarza, ale trudno też oprzeć się trochę cynicznej refleksji, że jeżeli ktoś za młodu folgował sobie beztrosko, to na starość, kiedy ciało już nie nadąża, niczym nie ryzykuje konstruując moralny system. Tej refleksji przeczy pogląd, że gdyby nikt nie wyciągał wniosków ze swego zachowania i nie oceniał społeczeństwa, w którym żyje, to przecież nie istniałyby żadne wzorce postępowania. W ogóle nic, poza ogólną negacją, by nie istniało. A jednak podczas lektury powieści Pariniego i oglądania filmu odczuwamy jakąś dwuznaczność. Na przykład kiedy uduchowiony Bułhakow, przejęty ideami pisarza, wysłuchawszy historyjki o jego romansie z jakąś kobietą, pyta, czy nie potępia surowo tego „występku”, Tołstoj wybucha śmiechem i odpowiada, że wręcz przeciwnie, bardzo sobie ceni te miłe wspomnienia. Bułhakow jest zakłopotany, bo coś tu się nie zgadza. W istocie, bardzo niewiele zgadza się w Jasnej Polanie.
Pierwsze skrzypce w The Last Station dzierży wojujący trójkąt: Lew Nikołajewicz, którego bieżące, surowe wymagania kontrastują z praktyką przeszłości, diaboliczny Czertkow, ostatnia fascynacja pisarza, intrygant skutecznie zmierzający do wydziedziczenia rodziny z należnych jej praw autorskich, i Sofia Andriejewna, żona pisarza. W tym trójkącie uwyraźnia się upór w realizacji idei (Tołstoj), pycha i krętactwo (Czertkow) oraz skrajna rozpacz połączona z obsesją dominacji (Sofia Andriejewna). Wśród postaci drugoplanowych ważną rolę odgrywa Aleksandra, córka i sekretarka pisarza, sprzymierzona z ojcem przeciwko matce. W tle figurują liczni wyznawcy geniusza. Wśród tych ostatnich wyróżniają się niegodziwcy, którzy poprzez obcowanie z nim zapracowują sobie na rozgłos. Za tą czeredą ciągnie rzesza natchnionych. Taki Czertkow robi z Tołstojem, co mu się żywnie podoba, dlatego że Lew Nikołajewicz darzy go niewytłumaczalną adoracją oraz dlatego że jest zbyt zmęczony, żeby przeciwstawić się wypadkom, które nabierają tempa.
Parini postawił w swojej powieści kilka bardzo ważnych pytań. Dlaczego najlepsze intencje obracają się w tragedię? Dlaczego jest tyle ofiar? Dlaczego każdy jest nieszczęśliwy, zamiast odczuwać satasfakcję w obliczu jasno sprecyzowanych, szlachetnych celów? Dlaczego mimo chęci osiągnięcia dobra Tołstoj w żaden sposób nie wpłynął na poprawę atmosfery w swoim własnym domu? Przeciwnie, wygląda na to, że celowo jątrzył konflikty, wskutek czego powstało prawdziwe piekło.
W Jasnej Polanie każdy zdaje się działać przeciwko komuś, szantażować, zniewalać, drażnić, szpiegować. Zabijanie jest chyba najczęściej powtarzanym słowem. Posługuje się nim głównie Sofia Andriejewna, której wybryki wyprowadzają wszystkich z równowagi i której czytelnik w końcu najbardziej współczuje. Biedna kobieta: czterokrotnie przepisywała Wojnę i pokój, miała na głowie całe gospodarstwo, rodziła kilkanaście razy, żeby genialny mąż dał się opętać przez jakiegoś szarlatana, odepchnął ją i upokorzył. Tołstoj uruchomił w swojej żonie mechanizm destrukcji, który okazał się katastrofalny w skutkach. Dlaczego to zrobił? Dlaczego zwrócił się przeciwko swojej rodzinie? Nie wiadomo. To jest jego tajemnica.
Ostatnie słowo w powieści należy do Bułhakowa, który znalazł się w samym środku zwalczających się sił. Bułhakow ceni w poglądach Tołstoja miłość i wyostrzone poczucie sprawiedliwości: „Można obchodzić się bez miłości z rzeczami, [...] ale z ludźmi nie można obchodzić się bez miłości, tak samo jak nie można obchodzić się nieostrożnie z pszczołami”. Program na papierze, w teorii, z którą praktyka codzienności jaskrawo się mijała. Mimo całego podziwu dla pisarza młody Bułhakow niezupełnie pojmuje, co w jego życiu godne jest naśladowania. Czytelnik The Last Station też tego nie pojmuje.

Galeria:
Dodaj komentarz:
Autor:
Wpisz hasło z obrazka: (małymi literami)


REKLAMA
PODCASTY
...zobacz inne podcasty
ARTERIA
...zobacz archiwum Arterii
REKLAMA
ENGLISH PAGE
...zobacz inne artykuły
ANKIETA
Czy wyjeżdźasz na wakacje do Polski?
liczba głosów: 29881
Tak

24788
83%
Nie

5093
17%
...zobacz archiwum ankiet
WYSZUKIWANE TAGI

Polsport |usługi kamieniarskie wodzisław | nitonakrętki nierdzewne | terapia manualna wodzisław | pellet Żory | psychoterapeuta Cieszyn
sprawy komornicze wodzisław śląski | cyklinowanie bezpyłowe grodzisk mazowiecki | Lekarz rodzinny Radlin | medycyna tropikalna Radlin | taubenabwehr wien